رضا سخندان / داور بینالمللی فوتبال ایران
سال گذشته هجمه زیادی را علیه داوری شاهد بودیم، به طوری که کمتر هفتهای بدون انتقادات تند و شدید به داوران به پایان رسید. صرفنظر از اینکه انتقادها درست بود یا اشتباه، باید به دلیل پایین آمدن سطح کیفی قضاوت داوران بپردازیم و ببینم چه میشود که کار داوری فوتبال در ایران به جایی میرسد که این حجم از انتقادات را شاهد باشیم، آن هم در شرایطی که سالهای نه چندان دور، داوری یکی از نقاط قوت فوتبال ایران بود، به طوری که لیست الیت ایران را داورانی با کیفیت بالا و اسم و رسمدار تشکیل میداد و شاهد قضاوتهای قابل قبولی از آنها در سطح بینالمللی حتی در المپیک و جام جهانی بودیم. اما سؤال این است که چرا کار به اینجا میرسد و سطح داوری چنان پایین میآید که به سیبل انتقادات جامعه فوتبال تبدیل شود؟ شرایط موجود یک علت بیشتر ندارد و آن هم بحث آموزش است. متأسفانه ما طی چند سال گذشته آموزش را به شدت دستکم گرفتیم و دلخوش به نفراتی بودیم که در سطح بالا قضاوت میکردند و هیچ فکری برای جایگزینی آنها نکردیم، در حالی که باید پشتوانهسازی میکردیم تا زمانی که این نفرات به دوران بازنشستگی میرسند، دست داوری خالی نماند! ورزش ایران مملو از استعدادهای ناب است و داوری نیز از این مورد مستثنی نیست، اما استعدادها قبل از هر چیزی باید کشف و سپس شکوفا شوند، ولی چطور، وقتی برنامه خاصی در این راستا نداشتیم و آموزش را نادیده گرفتیم و توجهی به آن نکردیم! از سوی دیگر اهم کار ما برای داوران تئوری است. مثلاً همین کلاسهایی که برای ارتقای سطح داوران گذاشته میشود، اکثراً تئوری است و توجهی به کار عملی نداریم. مثل این میماند که یک مربی فوتبال تمام تاکتیکهای تیمی را به طور تئوری به بازیکنان بگوید و هیچ تمرین و کار عملی نداشته باشد. خب چطور باید از فوتبالیستی که هیچ تمرین عملی نداشته است، انتظار داشت با یکسری اطلاعات تئوری بتواند عملکرد قابل قبولی ارائه دهد؟ داوری هم به همین شکل است. وقتی داور به شکل عملی آموزش نبیند، قاعدتاً نقاط ضعف او مشخص نمیشود که بخواهد درصدد برطرف کردن آن برآید، به همین دلیل با همان اشکالات وارد زمین میشود و قطعاً کارش با ایراد و اشکال به همراه خواهد بود. ما تا زمانی که روی قسمت آموزش داوران به طور جدی کار نکنیم و از افراد کاربلد در این زمینه استفاده نکنیم، مشکلی حل نخواهد شد و نباید انتظار تغییر داشته باشیم. حالا در کنار این کاستیها، مسائل و مشکلات را هم اضافه کنید، آن هم در چنین شرایط سخت اقتصادی! تعارفی که نداریم، اکثر داوران به عنوان شغل به این حرفه نگاه نمیکنند و در کنار شغلی که دارند به داوری هم میپردازند و این باعث میشود دغدغههای فکری زیادی داشته باشند و این روی کار آنها تأثیر خواهد گذاشت. علاوه بر آن زمان زیادی هم برای داور نمیماند که بخواهد صرف این حرفه بکند. در حالی که داوران هم باید مثل بازیکنان زمانهای مشخصی را در روز به تمرین بپردازند تا به لحاظ آمادگی در شرایط ایدهآل قرار گیرند و با توجه به اینکه شغل و حرفه اصلی آنها داوری نیست، فرصت چندانی ندارند و این میتواند دردسرساز شود. در حالی که در دیگر کشورها معمولاً به شکل حرفهای به این مورد پرداخته میشود، اما در ایران نهایتاً شاهد برگزاری چند کلاس تئوری برای داوران هستیم و با این نوع نگاه و تفکر نمیتوان سطح و دانش داوران را ارتقا داد. کار چندان سختی نیست، میتوان از فیفا یا AFC الگوبرداری کرد، مگر ما در رقابتهای بینالمللی حضور نداشتیم، مگر فیفا برای برپایی کلاسهای دانشافزایی و ارتقای سطح داوران در مسابقات مختلف کلاسهای آموزشی برگزار نمیکند؟ کلاسهایی که هم تئوری و هم عملی است چراکه داوران باید بتوانند آنچه به صورت تئوری میآموزند، به طور عملی در زمین به اجرا درآورند تا ایرادها و اشکالاتی را که دارند، متوجه شوند و درصدد برطرف کردن آن برآیند. اما آیا میتوان نقطهضعف داوران را شناسایی کرد و درصدد برطرف کردن آن برآمد، وقتی عمده کلاسهای ما تئوری است و توجهی به برگزاری و اهمیت کلاسهای عملی نمیدهیم؟ بیشک با این روش نمیتوان انتظار داشت از بار مشکلات و هجمهای که علیه داوران وجود دارد، کاسته شود.
